vivariumstudio-Pantomime

รู้จักเพลงหน้าพาทย์ เพลงประกอบการแสดงโขน

โขนจัดว่าเป็นศิลปะการแสดงชั้นสูงของไทย อีกทั้งเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่มีมาอย่างช้านานแล้ว เรื่องราวของโขนเองได้มีการพัฒนาให้สมบูรณ์แบบมากขึ้น หนึ่งในนั้นคือการสร้างเพลงประกอบการแสดงขึ้นมาเพื่อทำให้แต่ละฉากการแสดงมีอารมณ์มากขึ้น สนุกสนานมากขึ้น ทำให้คนดูอินตามได้มากขึ้นด้วย เพลงประกอบการแสดงโขนคือ เพลงหน้าพากย์

เพลงหน้าพากย์คืออะไร

เพลงหน้าพากย์นั้น หากอธิบายให้เข้าใจง่ายสำหรับคนยุคนี้ ก็คือ เพลงประกอบการแสดงนั่นเอง หรืออาจจะกล่าวได้ว่าเป็นเอฟเฟกต์ชนิดหนึ่งเพื่อให้คนดูเข้าถึงการแสดงได้มากขึ้นด้วย เพลงหน้าพากย์จะบรรเลงประกอบการแสดงท่วงท่าตัวละครในฉากนั้น (กิน เดิน นั่ง นอน วิ่ง ร้องไห้ เศร้าโศก) ไม่ว่าจะเป็น ตัวพระ ตัวนาง ตัวลิง ตัวยักษ์ เป็นต้น นอกจากนั้น เพลงหน้าพากย์ยังทำหน้าที่เป็นส่วนสำคัญในการอัญเชิญ ครูบาอาจารย์ทั้งหลาย ให้มาเข้าร่วมพิธีไหว้ครู จนถึงพิธีมงคลที่เกี่ยวข้องก็หยิบมาเล่น

ลักษณะของเพลงหน้าพากย์

เพลงหน้าพากย์นั้นมีลักษณะเด่นอย่างหนึ่งก็คือ เป็นเพลงบรรเลง ไม่มีเนื้อร้อง บทร้อง อะไรทั้งสิ้น บรรเลงดนตรีแต่เพียงอย่างเดียว ที่เป็นแบบนี้ผู้เขียนเข้าใจว่าการบรรเลงอย่างเดียว จะทำให้คนดูเข้าถึงอารมณ์ของเพลงจนเข้าใจความรู้สึกนึกคิด อารมณ์ตัวละครได้ มากกว่าอย่าลืมว่าการแสดงโขนตัวละครหลายตัวสวมใส่หัวโขนอยู่ทำให้ไม่สามารถแสดงสีหน้าออกมาได้ เพลงหน้าพากย์จึงต้องทำหน้าที่ตรงนี้แทน สองหากมีคนร้องจะทำให้คนเสียสมาธิจากโขนไปที่คนร้อง ทำให้คนดูอาจจะขาดสมาธิ ดูโขนไม่ต่อเนื่อง

นอกจากนั้น เพลงหน้าพากย์ยังถือว่าเป็นของสูง ของศักดิ์สิทธิ์ จึงห้ามไม่ให้มีการนำเพลงนี้ไปเล่นแบบไม่รู้กาลเทศะ อีกทั้งยังมีการห้ามไม่ให้มีการดัดแปลงเพลงหน้าพากย์อีกด้วย เข้าใจว่าการดัดแปลงโน้ตของเพลงอาจจะทำให้การแสดงอารมณ์เพลงผิดเพี้ยนไปจนทำโขนที่แสดงอยู่ผิดพลาดไปจากต้นฉบับเดิมได้

เพลงหน้าพากย์มีแบบไหนบ้าง

เพลงหน้าพากย์มีการจัดหมวดหมู่เอาไว้ตามเนื้อเรื่องที่แสดง ยกตัวอย่างเช่น เพลงเกี่ยวกับการต่อสู้ก็จะมีเพลง ตระนิมิต เพลงรัว และเพลงมอญ หมวดเพลงเกี่ยวกับอารมณ์ทั่วไป เช่น เพลงโลม (เพลงสำหรับเกี้ยวพาราสีตัวพระ ตัวนาง) เพลงกล่อม เพลงสำหรับขับกล่อมให้หลับ เพลงทยอย เพลงแสดงถึงความเสียใจ ร้องไห้ เพลงทยอยเขมร เพลงประกอบความเศร้าโศก เพลงกราวรำ เพลงสำหรับเยาะเย้ย เป็นต้น

เพลงหน้าพากย์ถือว่าเป็นอีกหนึ่งปัจจัยสำคัญทำให้ การแสดงโขนสนุกขึ้น สมบูรณ์ขึ้น เข้าใจอารมณ์ของตัวละครได้มากขึ้นไปด้วย คราวหน้าไปดูโขนลองสังเกตเพลงหน้าพากย์เหล่านี้ด้วย